Stanowisko Grupy Zagranica w sprawie pomocy technicznej
dla państw w okresie transformacji w 2005 r.

W odpowiedzi na zaproszenie przedstawicieli Grupy Zagranica do udziału w konsultacjach służących przygotowaniu Ramowego planu polskiej pomocy rozwojowej w roku 2005 w zakresie pomocy technicznej dla państw w procesie transformacji, przekazujemy naszą propozycję rozdysponowania środków pozostających do wykorzystania na wsparcie krajów Europy Wschodniej i Azji Centralnej z wyłączeniem krajów uznanych za priorytetowe. Zgodnie z przedstawiona nam informacją, braliśmy pod uwagę kwotę około 8 mln zł.

Ogólne założenia:

1. Proponujemy przekazać zdecydowaną część środków na wsparcie dwóch krajów: Ukrainy i Białorusi.

2. Środki powinny być wydatkowane w dwojaki sposób:

a) Na precyzyjnie określone przez MSZ projekty, które mogą zostać sformułowane w formie długofalowych zadań, dających perspektywę wsparcia ze strony MSZ również w kolejnych latach budżetowych. Wybór wykonawcy może w tym przypadku następować poprzez wskazanie konkretnej instytucji na podstawie obiektywnych przesłanek o ich kwalifikacjach do wykonania zadania, lub poprzez konkurs na wykonanie, którego zakres można ograniczyć poprzez zaproszenie wybranych podmiotów do udziału w nim.

b) Część środków powinna zostać przeznaczona na otwarty konkurs grantowy, jednak również zawężony geograficznie do Ukrainy i Białorusi oraz w niewielkiej części skierowany do innych państw.

Projekty skierowane do Ukrainy:

Ze względu na dynamiczną sytuację zachodzącą na Ukrainie, proces formowania nowego rządu oraz wielość inicjatyw pomocowych oferowanych przez instytucje międzynarodowe i rządy innych państw, proponujemy, by zachować elastyczność i rezerwę środków, które MSZ zamierza przeznaczyć na pomoc Ukrainie. Niemniej proponujemy obecnie dwie określone dziedziny wsparcia, co do których zasadności nie mamy wątpliwości:

1. Wsparcie reform poprzez szkolenia urzędników i pomoc ekspercką. Zadanie może być realizowane zarówno poprzez krótkie lub długie pobyty stażowe w polskich instytucjach, jak też poprzez pracę polskich ekspertów na Ukrainie. Polski potencjał widzimy w przygotowaniu administracji ukraińskiej do integracji europejskiej. Proponujemy przekazanie na ten cel 1,5 mln zł, z możliwością zwiększenia tej kwoty o kolejne pół miliona zł kosztem otwartego konkursu grantowego.
Odnosząc się do przedstawionej nam podczas spotkania wstępnej analizy zawartej w informacji nt. pomocy technicznej dla państw w procesie transformacji w roku 2005, uważamy, że dziedziny, w których Polska może przekazywać wsparcie zostały zakreślone zbyt szeroko. Proponujemy zweryfikować listę poprzez zebranie oczekiwań strony ukraińskiej wobec pomocy z Polski, jak również poprzez spotkanie z udziałem rządowych i pozarządowych instytucji zaangażowanych we współpracę z Ukrainą, podczas którego osoby z wieloletnim doświadczeniem w pomocy zagranicznej i współpracy z Ukrainą mogłyby wspólnie przedyskutować koncepcję pomocy.
Proponowana alokacja: 1 500 000 - 2 000 000 zł

2. Polsko-ukraińska współpraca szkół i wymiana młodzieży, która w formie systemowej została w styczniu br. zainicjowana przez Grupę Zagranica w postaci inicjatywy "Razem" - Polsko-Ukraińska Współpraca dla Przyszłości. Uważamy, że wymiana młodzieży oraz trwała współpraca szkół, klubów szkolnych, rad rodziców, jeśli są robione na masową skalę, przyczyniają się do przełamywania uprzedzeń pomiędzy społeczeństwami, przy czym wymiar finansowy udzielanej pomocy jest niewspółmiernie mały wobec osiąganych efektów. Inicjatywa "Razem" zapewnia system wyszukiwania partnerskiej grupy/ szkoły do wymiany i współpracy oraz pomoc szkoleniową dla szkół rozpoczynających współpracę z Ukrainą. Środki na pomoc techniczną mogłyby zostać przekazane na wsparcie samych wymian i współpracy poprzez dotacje rzędu 1 - 10 tys. zł do kosztów podróży i pobytu. Aby MSZ nie był nadmiernie obciążony obsługą dotacji, proponujemy wyłonienie w drodze otwartego konkursu kilku organizacji, które będą operatorami dotacji w poszczególnych regionach kraju i będą odpowiedzialne za sprawozdanie wydatków i działań wobec Ministerstwa.
Proponowana alokacja: 1 000 000 zł

Projekty skierowane do Białorusi:

1. Rozwój niezależnych mediów, w tym przede wszystkim stacji radiowej nadającej spoza granic Białorusi, ewentualnie projektu telewizji satelitarnej lub mediów drukowanych na Białorusi. Przełamanie blokady informacyjnej jest niezbędnym elementem wspierania na Białorusi zmian społecznych, a zachowanie przez MSZ rezerwy środków na ten cel może stanowić ważny atut podczas międzynarodowych dyskusji nad tego typu projektem.
Proponowana alokacja: 600 000 zł

2. Wsparcie idei samorządności poprzez przygotowanie lokalnych zespołów liderów do planowania rozwoju lokalnego i regionalnego oraz startu w wyborach samorządowych w 2007 r. Przygotowanie lokalnych elit do udziału w życiu publicznym stanowi szansę na przełamanie izolacji pewnych środowisk oraz na uruchomienie oddolnych mechanizmów zmian społecznych.
Proponowana alokacja: 500 000 zł

Inne działania:

1. Programy małych grantów w ambasadach RP. Chcielibyśmy, aby Polska wzorem szeregu państw zachodnich, takich jak Holandia, Szwecja, Kanada czy Wielka Brytania brała udział poprzez nasze placówki dyplomatyczne we wspieraniu lokalnych inicjatyw obywatelskich. Programy małych grantów pozwalają na dotowanie działań organizowanych bezpośrednio przez organizacje i instytucje z kraju biorcy, a jednocześnie rozeznanie dyplomatów w lokalnych warunkach gwarantuje dobre wydatkowanie środków. Uważamy, że w 2005 r. w charakterze działania pilotażowego funduszem małych grantów mogłyby dysponować placówki na Białorusi i Ukrainie oraz (w ramach innej, nie omawianej w tym tekście puli środków) w Gruzji i Mołdowie. Organizacje o charakterze grantodawczym z Grupy Zagranica chętnie podejmą się wsparcia merytorycznego pracowników ambasad odpowiedzialnym za przyznawanie dotacji. Jesteśmy również przekonani o życzliwości i możliwości wsparcia ze strony pracowników ambasad innych państw, które prowadzą projekty małych grantów.
Proponowana alokacja: 600 000 zł

2. Otwarty konkurs na projekty w krajach Azji Centralnej. Pomimo nacisku, jaki kładziemy na udzielenie przez Polskę wsparcia Ukrainie i Białorusi, uważamy, że powinniśmy być również obecni z w innych państwach regionu Europy Wschodniej i Azji Centralnej. Nasze doświadczenia w pracy w tym regionie wskazują jasno, że szanse powodzenia mają inicjatywy stosunkowo duże, wieloetapowe, o budżetach minimalnych rzędu 50 tys. USD. W związku z tym postulujemy takie skonstruowanie warunków konkursu, by minimalna kwota dofinansowania jednego projektu z budżetu państwa wynosiła 150-200 tys. zł.
Proponowana alokacja: 600 000 zł

3. Otwarty konkurs grantowy na projekty realizowane na Białorusi i Ukrainie. Konkurs powinien wyznaczać priorytety tematyczne dla każdego z krajów, jednak priorytety te powinny być na tyle pojemne, by umożliwić włączenie się we współpracę instytucji o różnorodnym profilu działania. W najbliższych dniach pozwolimy sobie przedstawić naszą propozycję priorytetów.

Ubiegłoroczne konkursy stanowią dobry punkt wyjścia dla planowania działań w bieżącym roku, niemniej pożądane byłoby wprowadzenie kilku zmian. Uważamy, że każda zgłoszona propozycja projektu powinna zostać zaopiniowana przez co najmniej jednego zewnętrznego eksperta. Jest to standardowe działanie, które nie tylko dostarcza komisji konkursowej wartościowych danych ułatwiających podjęcie decyzji o finansowaniu, ale również wzmacnia wiarygodność i przejrzystość konkursu.

Ważne jest również poprawienie obsługi projektów wybranych do współfinansowania na etapie podpisywania kontraktu oraz przekazywania środków. Ze względu na ograniczony czas realizacji projektów, niezwykle trudno jest wykonawcom zmieniać harmonogramy działań w przypadku przesunięć, a do takowych spowodowanych kilkutygodniowymi opóźnieniami w sporządzeniu i podpisaniu umowy, jak wynika z przekazywanych nam informacji, dochodziło stosunkowo często.
Proponowana alokacja: 3 000 000 - 3 500 000 zł